The Presence of Critical Realism in Organization and Management Research: An Examination of Methodological Efforts

Document Type : Research Paper

Authors

1 Associate Professor Command and Staff University, AJA, Tehran, Iran.

2 Professor, Department of Public Administration, Faculty of Management and Economics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.

3 Faculty of Accounting and Management, Islamic Azad University Karaj Branch, Karaj, Iran.

10.22111/jmr.2025.53136.6428

Abstract

Abstract
This article explores the presence and role of critical realism in organization and management research, presenting it as an integrative paradigm that transcends the limitations of positivism and interpretivism. Grounded in Roy Bhaskar's work, critical realism divides reality into three layers—real (structures and mechanisms), actual (events), and empirical (experiences)—and emphasizes the interplay between structure and agency. The article traces the emergence of this approach in organizational studies and examines its ontological assumptions (layered ontology and open systems), epistemological principles (fallible and mediated knowledge), and methodological frameworks (methodological pluralism and retroductive reasoning). It then compares research strategies (inductive, deductive, abductive, and retroductive) and highlights distinctions between structure, mechanism, event, and experience. The empirical robustness of findings is ensured through systematic processes such as event description, structural mapping, and empirical validation. Methodological innovations, from Bhaskar’s RRREIC model to the practical approaches of Danermark and Wynn & Williams, provide operational tools for uncovering causal mechanisms. Ultimately, the article underscores critical realism’s emancipatory potential in addressing contemporary organizational complexities, positioning it as a compelling alternative to traditional paradigms. By integrating theoretical depth and practical application, critical realism enriches organizational research.
Introduction
Critical realism offers a way to explain organizational phenomena by examining the conditions and causal mechanisms that generate them. Drawing on Roy Bhaskar’s stratified ontology, it distinguishes the real domain of structures and causal powers, the actual domain of events, and the empirical domain of experiences and observations. This article examines how critical realism has developed in organization and management research and how its philosophical commitments can guide empirical inquiry. It focuses on the move from describing organizational outcomes to explaining why they arise in particular contexts.
Case study
The article does not report an original case study. Instead, it draws on published organizational research to illustrate how a critical realist analysis can work. Studies of information system adoption, organizational learning, workplace power, and change show that similar events may have different outcomes across settings. For example, the introduction of a technology does not, by itself, determine whether employees adopt it. Existing routines, managerial authority, available resources, and employees’ interpretations may enable or constrain its use. Such examples demonstrate why researchers need to examine the interaction of structures, agency, and context rather than infer causation from observed outcomes alone.
Materials and Methods
This is a conceptual and methodological review. It compares the ontological, epistemological, and methodological assumptions of critical realism and examines four forms of reasoning: induction, deduction, inference to the best explanation, and retroduction. It then considers methodological contributions associated with Bhaskar, Sayer, Danermark and colleagues, Ackroyd and Fleetwood, and Wynn and Williams. Particular attention is given to the distinction between structures, mechanisms, events, and experiences, and to the use of multiple forms of evidence when assessing proposed explanations. Building on this comparison, the article outlines a proposed four-phase, thirteen-step framework covering problem identification, research design, data collection, and analysis and reporting.
Discussion and Results
The review identifies retroduction as central to critical realist inquiry: researchers ask what underlying conditions and mechanisms would have to exist for an observed event to occur. Because organizations are open systems, a mechanism may produce different outcomes, or no observable outcome, depending on the conditions in which it operates and its interaction with other mechanisms. Empirical patterns therefore provide starting points for explanation rather than conclusive proof of a single cause.
The methodological approaches reviewed translate this principle into research practices, including detailed event description, analysis of organizational structures and context, development of competing explanations, and assessment against evidence from multiple sources. The proposed thirteen-step framework brings these practices into a sequence intended to make critical realist research more transparent and usable. It remains a methodological proposal; the article does not empirically test whether the framework improves research quality. The review also identifies areas for further development, particularly the study of large-scale data and greater attention to organizational contexts outside Western settings.
Conclusion
Critical realism provides organization and management researchers with a coherent basis for connecting lived experience and observable events to the structures and mechanisms that may generate them. Its value lies in producing explanations that are sensitive to context, open to revision, and useful for examining persistent organizational problems. Future empirical studies can assess and refine the proposed framework across different organizational settings.

Keywords

References

منابع فارسی
احسانی مقدم، ندا؛ دانایی فرد، حسن؛ خائف الهی، احمدعلی؛ فانی، علی اصغر. (1399).  روش شناسی پژوهشی رئالیسم انتقادی؛ فهم مبانی، فرایند و اسلوب اجرا، فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، (102)26 ، 22-1.
امیری طهرانی، سید محمد رضا. (1401). نقد رهیافت رئالیسم انتقادی به نوظهوری اجتماعی. غرب شناسی بنیادی،(2)13،   145-121.
امیری طهرانی، سیدمحمدرضا. (1402).  نقد فردگرایی روش شناختی در اقتصاد نئوکلاسیک از دیدگاه رئالیسم انتقادی، فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، (116)29،119-113.
ایلیاتی, محمد. (1399). نقد و بررسی دلالت‌های رئالیسم انتقادی بسکار در مسئله علم و دین با تکیه بر آرای اندیشمندان معاصر. فصلنامه علمی تخصصی فرهنگ پژوهش،(44)13، 84-59.
بخشی، محمود؛ رنجبر، حسین؛ حیدری، عباس. (1394) . رئالیسم انتقادی: یک دیدگاه فلسفی مهم برای تحقیقات پرستاری، مجله دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه،(3)3،62-56.
بصیرتی،منیره؛ پارسانیا،حمید. (1398).  تحلیل بعد انسان شناختی رئالیسم انتقادی از ساحت اجتماعی دین و نقد آن، نشریه انسان پژوهی دینی،(41)16،54-43. 
بنی فاطمه، حسین؛ شیلدز،راب؛ گلابی،فاطمه؛ قریشی، فردین؛ بیانی،فرهاد. (1397).  مبانی هستی شناختی و شناخت شناختی اجتماعی رئالیسم انتقادی؛ با تاکید بر آراء روی بسکار، فصلنامه راهبرد فرهنگ،(44)11،  57-29.
بیانی، فرهاد.(1402). چیستی روش شناسی رئالیسم انتقادی؛ ماهیت و فرآیند. نخستین همایش ملی «روش‌های پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. محل برگزاری:  تهران  -   تهران.28 بهمن.‎
پورکریم، مجتبی؛ صادق­زاده قمصری، علیرضا؛ باقری نوع­پرست، خسرو؛ مهرمحمدی، محمود. (1393  ) تبیین مفروضات هستی شناسی رئالیسم انتقادی بسکار و دلالت های آن بر پژوهش میان رشته ای، فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی،(3)6،171-137.
ترکمه، آیدین؛ حافظ نیا، محمدرضا ؛ رومینا، ابراهیم؛ زهرا احمدی پور،زهرا. (1400).  تحلیل ژئوپلیتیک انتقادی از منظر رئالیسم انتقادی، مقالهنامه بین المللی ژئوپلیتیک،(1)18،  43-1.
توحیدی نسب، زینب؛ فروزنده، زینب. (1392) رئالیسم انتقادی؛ هستی شناسی اجتماعی و امان وارسی تجربی در علوم اجتماعی.قم: بوستان کتاب.
حاتم زاده، عزیزالله؛ ایوب منتی، ایوب. (1397).  رئالیسم انتقادی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست خارجی، (4)31،40-5.
جعفری، علی؛حسن عبدی،حسن. (1396). نقد هستی‎ شناسی رئالیسم انتقادی با تکیه بر مبانی نوصدراییان، نشریه تحقیقات بنیادین علوم انسانی،(1)3، 71-51.  
جعفری،علی ؛ کرد فیروزجائی، یارعلی. (1400). نقد شناخت شناسی رئالیسم انتقادی با تکیه بر مبانی نوصدرائیان، فصلنامه آیین حکمت،(46)12، 84-53.   
دانایی فرد، حسن؛ ذوالفقارزاده، محمد مهدی ؛ تقوی، مصطفی؛ محمدی، مهدی؛ محمدی ، پیمان. (1397).بررسی دلالت های واقع گرایی انتقادی در تدوین دستور کار خط مشی گذاری علم، فناوری و نوآوری؛ موردکاوی اسناد افق 2020 و اقتصاد زیستی 2030 اروپافصل . فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، (24)95، 50-21.
دانایی فرد،حسن. (1386.)  پارادایم های رقیب در علم سازمان و مدیریت: رویکرد تطبیقی به هستی شناسی، شناخت شناسی و روش شناسی، دو ماهنامه دانشور رفتار،(26)14، 104-89.
دانایی فرد، حسن. (1400). به سوی «نظریه سازمان داری»: پیوند حکمرانی، مدیریت و عملیات، فصلنامه پژوهش های مدیریت منابع سازمانی،(4)10، 197-193.
رجبی، مهدی. (1393). بررسی تطبیقی علّیت در حکمت صدرایی و رئالیسم انتقادی. فصلنامه علمی ـ تخصصی فرهنگ پژوهش، شماره 17،22-5.
زارعی دهباغی، افسانه؛ ضرغامی، سعید ؛ قائدی،یحیی؛ باقری نوع پرست،خسرو. (1396).  اهداف دانش پژوهی در علوم اجتماعی با نظر به دیدگاه رئالیسم انتقادی؛ نگاهی میان رشته ای، فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، (3)9،  91-67.  
سیر، اندرو(1398).روش در علوم اجتماعی:رویکردی رئالیستی.ترجمه عماد افروغ. تهران: پژوهشگاه علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی.
شهلا باقری، رضا نظریان. (1398). مقایسه رئالیسم اسلامی و رئالیسم انتقادی ازمنظر جامعه شناختی، نشریه تحقیقات بنیادین علوم انسانی،(1)5،70-47.     
شیروانی ناغانی،مسلم؛ کشاورز ترک،هین الله؛ یوسفی،اشکان. (1399) .نقد مبانی فلسفی میان رشته آینده نگاری راهبردی به مثابه یک علم انسانی و اجتماعی نوین (تاکید بر ابتنای روش شناسی آینده نگاری راهبردی به رئالیسم انتقادی بسکار)، نشریه پژوهش های عقلی نوین،(9)5،104-83.
صمیمی، سعید؛ وحیدی نسب،فاطمه. (1403).  تاب آوری کسب و کارها مبتنی بر رئالیسم انتقادی و آینده پژوهی، نشریه حسابداری و منافع اجتماعی،(1)14، 208-189.
عارفی،عباس. (1382). شناخت و گونه های رئالیسم، فصلنامه ذهن،(2)4، 52-41.
فتوتیان، علی؛ عبدی،حسن. (1392).  بررسی رابطه انسان شناسی و روش شناسی در پارادایم های اثبات گرایی و رئالیسم انتقادی، نشریه شناخت فرهنگی اجتماعی،(3)3، (3)3، 100-87.    
فرهمند،مهناز.(1395).  از رئالیسم علمی لاتور تا رئالیسم انتقادی بسکار، مجله فلسفه علم،(2) ،108-93. 
مانیان، امیر؛ صلاحی پروین، امیر اسماعیل ؛ شرکت،امیرحسین. (1392).  رئالیسم انتقادی در نظریه پردازی فرارشته ای سیستم های اطلاعاتی، مجله بین المللی علوم انسانی،(4)19،   53-33.
متقی، ابراهیم؛ نریمانی،گلناز. (1401). . تعامل تقابلی ساختار-کارگزار و توسعه ایران: رهیافت واقع گرایی انتقادی، فصلنامه سیاست،(1)52،  202-175.   
محمدپور، محمد؛ علیزاده، مهدی؛ رضایی،مهدی. (1390). مقدمه ای بر بنیان های فلسفی و روش شناختی رئالیسم انتقادی، دوفصلنامه اسلام و علوم اجتماعی،(5)3،106-79.
محمدی الموتی، محمد؛ دانایی فرد،حسن. (1401).  پیامدهای شناخت شناسی رئالیسم انتقادی برای پژوهش های مدیریت دانش؛ مطالعه ای بر اساس روش دلالت پژوهی، فصلنامه مطالعات بین رشته ای دانش راهبردی،(46)12، 126-89. 
محمدی، پیمان؛  دانایی فرد، حسن؛ ذوالفقار زاده ، محمد مهدی. (1397). بررسی دلالت‎های واقع‎گرایی انتقادی در ارزشیابی خط‎مشی علم، فناوری و نوآوری، فصلنامه مدیریت دولتی،(35)10، 386-357.    
محمدی، علیرضا ؛ پایا،علی. (1398).  شباهت ها و تفاوت های مکتب عقلانیت انتقادی پوپری و رئالیسم انتقادی بسکار در مفهوم علّیت، فصلنامه ذهن،(4)20،66-39.
مشکینی، ابوالفضل ؛ امیرحاجلو، الهام؛ زنگانه، ابوالفضل. (1401).  نقد متدولوژیک مطالعات شهری با تاکید بر فلسفه رئالیسم انتقادی، فصلنامه جغرافیا،(73)20،  97-81.    
مقدم فر، سعیدرضا ؛ مقیمی، سیدمحمد ؛ رهبر، فرهاد؛ یزدانی، حمیدرضا. (1401). ارائه چارچوب مفهومی تبیین تاب آوری سازمانی در برابر فساد در سازمان های اقتصادی دولتی ایران با الهام از هستی شناسی رئالیسم انتقادی، فصلنامه مدیریت دولتی،(49)14، 28-4.
موسوی کریمی، میرسعید؛ اعتمادالاسلامی بختیاری، سیدمحمدمهدی .(1396).  واکاوی ملاک های احتمالاتی در استنتاج بهترین تبیین، نشریه منطق پژوهی، (2)8، 48-25.
نصیری،منصور.(1390) . رابطه استنتاج بهترین تبیین با فرضیه ربایی، مقالهنامه نقد و نظر،(1)16، 68-30.     وطن پرست، محمد.(1395). بررسی تحلیلی اثبات‌گرایی و رئالیسم انتقادی در پژوهش‌های حسابداری. حسابداری و منافع اجتماعی،(2)6  ،54-41.‎
یحیی پور، محمدصادق ؛ قره بیگی، مصیب .(1394). چالش های مدیریت آمایشی کلان شهر تهران بر پایه ی نگرش رئالیسم انتقادی، فصلنامه آمایش محیط،(30)8،171-153.
افشار, زین العابدین, میر محمد تبار. (1402). کاربست گرانددتئوری در رئالیسم انتقادی. روش شناسی علوم انسانی،41-31(115)29.
حاتم زاده, عزیزالله منتی، ایوب. (2018). رئالیسم انتقادی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. مقاله نامه سیاست خارجی،5-4(4)31 .     
 
Refrenses
Ackroyd, S. (2010). Realism and organization: The contribution of realist philosophy to organizational analysis. In S. Ackroyd & S. Fleetwood (Eds.), Realist perspectives on management and organizations (pp. 47–65). Routledge.
Afshar, Z., & Mirmohammadtabar. (2023). The application of grounded theory in critical realism. Human Sciences Methodology, 29(115), 31–41. (In Persian)
Al-Amoudi, I., & Willmott, H. (2011). Where constructionism and critical realism converge: Interrogating the domain of epistemological relativism. Organization Studies, 32(1), 27–46.
      https://doi.org/10.1177/0170840610387225
Archer, M., Sharp, R., Stones, R., & Woodiwiss, T. (1999). Critical realism and research methodology. Alethia, 2(1), 12–16.
Bani Fatemeh, H., Shields, R., Golabi, F., Qoreishi, F., & Bayani, F. (2018). The ontological and social epistemological foundations of critical realism: With an emphasis on Roy Bhaskar’s ideas. Culture Strategy, 11(44), 29–57. (In Persian)
Bayani, F. (2023). What is critical realist methodology? Its nature and process. Paper presented at the First National Conference on Research Methods in the Humanities and Social Sciences, Tehran, 28 Bahman. (In Persian)
Bhaskar, R. (1975). A realist theory of science. Leeds Books.
Bhaskar, R. (1979). The possibility of naturalism: A philosophical critique of the contemporary human sciences. Harvester Press.
Bhaskar, R. (2008). A realist theory of science. Routledge. (Original work published 1975)
Brøns Kringelum, L., & Brix, J. (2021). Critical realism and organizational learning. The Learning Organization, 28(1), 32–45.
Bunge, M. (1979). Treatise on basic philosophy: Ontology II—A world of systems. Springer.
Collier, A. (1998). Language, practice and realism. Social constructionism, discourse and realism, 47–58.
Danaeefard, H. (2007). Competing paradigms in organization and management studies: A comparative approach to ontology, epistemology, and methodology. Daneshvar-e Raftar, 14(26), 89–104. (In Persian)
Danaeefard, H., Zolfagharzadeh, M. M., Taghavi, M., Mohammadi, M., & Mohammadi, P. (2018). The implications of critical realism for science, technology, and innovation policy agenda setting: Case studies of Europe’s Horizon 2020 and Bioeconomy 2030 documents. Human Sciences Methodology, 24(95), 21–50. (In Persian)
Danermark, B., Ekström, M., Jakobsen, L., & Karlsson, J. C. (2002). Explaining society: An introduction to critical realism in the social sciences. Routledge.
Edwards, P. K., O’Mahoney, J., & Vincent, S. (2014). Studying organizations using critical realism: A practical guide. Oxford University Press.
Ehsani Moghadam, N., Danaeifard, H., Khaef Elahi, A. A., & Fani, A. A. (2020). Critical realism research methodology: Understanding its foundations, process, and procedures. Human Sciences Methodology, 26(102), 1–22. (In Persian)
Fleetwood, S. (2005). The ontology of organization and management studies: A critical realist approach. Organization, 12(2), 197–222. https://doi.org/10.1177/1350508405051188
Fleetwood, S., & Ackroyd, S. (Eds.). (2004). Critical realist applications in organisation and management studies. Routledge.
Fletcher, A. J. (2017). Applying critical realism in qualitative research: Methodology meets method. International Journal of Social Research Methodology, 20(2), 181–194.
     https://doi.org/10.1080/13645579.2016.1144401
Frauley, J., & Pearce, F. (2007). Critical realism and the social sciences: Methodological and epistemological preliminaries. Critical realism and the social sciences: Heterodox elaborations, 3–29.
Frederiksen, D. J., & Kringelum, L. B. (2021). Five potentials of critical realism in management and organization studies. Journal of Critical Realism, 20(1), 18–38.
Hatemzadeh, A., & Monti, A. (2018). Critical realism and the foreign policy of the Islamic Republic of Iran. Foreign Policy, 31(4), 5–40. (in Persian)
Herepath, A. (2014). In the loop: A realist approach to structure and agency in the practice of strategy. Organization Studies, 35(6), 857–879. https://doi.org/10.1177/0170840613515486
Manian, A., Salahi Parvin, A. E., & Sherkat, A. H. (2013). Critical realism in transdisciplinary theorizing in information systems. International Journal of Humanities, 19(4), 33–53. (in Persian)
McGhee, P., & Grant, P. (2017). Applying critical realism in spirituality at work research. Management Research Review, 40(8), 845–869.
Mingers, J. (2011). Ethics and OR: Operationalising discourse ethics. European Journal of Operational Research, 210(3), 483–491. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2010.05.036
Mohammadi Al-Mouti, M., & Danaeifard, H. (2022). The implications of critical realist epistemology for knowledge management research: A study using the implications research method. Interdisciplinary Studies of Strategic Knowledge, 12(46), 89–126. (In Persian)
Mohammadi, A., & Paya, A. (2019). Similarities and differences between Popper’s critical rationalism and Bhaskar’s critical realism regarding the concept of causality. Zehn, 20(4), 39–66. (In Persian)
Mohammadpour, M., Alizadeh, M., & Rezaei, M. (2011). An introduction to the philosophical and methodological foundations of critical realism. Islam and Social Sciences, 3(5), 79–106. (In Persian)
Motaghi, E., & Narimani, G. (2022). The oppositional interaction of structure and agency and development in Iran: A critical realist approach. Politics, 52(1), 175–202. (In Persian)
Mutch, A. (2005). Discussion of Willmott: Critical realism, agency and discourse: Moving the debate forward. Organization, 12(5), 781–786.
Nasiri, M. (2011). The relationship between inference to the best explanation and abduction. Naqd va Nazar, 16(1), 30–68. (In Persian)
Outhwaite, W. (1987). New philosophies of social science: Realism, hermeneutics and critical theory. Bloomsbury Publishing.
Pourkarim, M., Sadeghzadeh Qomsari, A., Bagheri Noaparast, K., & Mehrmohammadi, M. (2014). The ontological assumptions of Bhaskar’s critical realism and their implications for interdisciplinary research. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 6(3), 137–171. (In Persian)
Sayer, A. (1992). Method in social science: A realist approach (2nd ed.). Routledge.
Sayer, A. (2000). Realism and social science. Sage.
Sayer, A. (2019). Method in social science: A realist approach (E. Afrough, Trans.). Tehran: Research Institute for Social and Cultural Studies. (In Persian)
Shirvani Naghani, M., Keshavarz Tork, H., & Yousefi, A. (2020). A critique of the philosophical foundations of strategic foresight as an emerging human and social science: Emphasizing the grounding of strategic foresight methodology in Bhaskar’s critical realism. New Rational Research, 5(9), 83–104. (In Persian)
Tohidi Nasab, Z., & Forouzandeh, Z. (2013). Critical realism: Social ontology and empirical validation in the social sciences. Qom: Boostan-e Ketab. (In Persian)
Vatanparast, M. (2016). An analytical comparison of positivism and critical realism in accounting research. Accounting and Social Interests, 6(2), 41–54. (In Persian)
Volkoff, O., & Strong, D. M. (2013). Critical realism and affordances: Theorizing IT-associated organizational change. Information Systems Journal, 23(5), 819–843. https://doi.org/10.1111/isj.12006
Wynn, D., & Williams, C. K. (2012). Principles for conducting critical realist case study research in information systems. MIS Quarterly, 36(3), 787–810. https://doi.org/10.2307/41703481
Zarei Dehbaghi, A., Zarghami, S., Ghaedi, Y., & Bagheri Noaparast, K. (2017). The aims of knowledge inquiry in the social sciences from a critical realist perspective: An interdisciplinary view. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 9(3), 67–91. (In Persian)
Public Management Researches
Volume 19, Issue 73 - Serial Number 73
September 2026
Pages 65-94

Files

Share

How to cite

Statistics